ZIMSKI SOLSTICIJUM – ČAROLIJA
Za većinu ljudi zima predstavlja mračno i nepovoljno razdoblje, tokom kojeg smo zbog hladnoće prisiljeni da se povučemo u svoje domove i ostavimo naše omiljene aktivnosti. Međutim, bez obzira na to koliko zima može biti neugodna, ona ima i nekakvu posebnu čaroliju.
Razdoblje kojim zapravo počinje zima naziva se zimski solsticijum. Zimski solsticium je razdoblje u godini kada su dani u godini najtamniji i najkraći. Sunčev luk preko neba je od ljetnjeg solsticijuma u stalnom padu i postaje kraći od juna. U zimskom solsticijumu na sjevernoj hemisferi, dostiže najniži mogući luk, toliko nisko da u nekoliko dana oko solsticijuma se čini da izlazi i zalazi na istom mjestu.
Riječ solsticijum dolazi od latinske riječi Solstitium, što doslovno znači Suncostaj. Događa se jedanput godišnje uvijek oko 21. decembra, ponekad dan ranije, a ponekad dan kasnije i obično traje do 25. decembra. Pojava koja je posebno karakteristična za zimski solsticijum je neuobičajeno kretanje Sunca. Tokom ovih nekoliko dana koliko solsticijum traje, čini nam se kao da sunce stoji na određenoj tački vrlo nisko na nebu, a tokom podneva kada je sunce u zenitu, čini se kao da se uopšte i ne miče.
Astronomski gledano ova pojava je lako objašnjiva. Zemljina osa je nagnuta na ravan ekliptike tačno za 23,5 stepena tako da prilikom njenog kruženja oko Sunca jedan pol je uvijek više nagnut prema Suncu od drugog. Na dan 21. decembra sjeverni pol je manje, a južni više priklonjen Suncu, pa zato stanovnici sjevernog pola imaju najdužu noć i najkraći dan. Kako Zemlja nastavlja svoj put, čini nam se da se nakon zimskog solsticijuma Sunce „podiže“. Zapravo se ne podiže Sunce, već se Zemlja nakon naginjanja južnog pola naginje ka sjevernom pa sjeverna polulopta postaje obasjanija Suncem.
Sa obzirom da su imali mnogo bliži odnos s prirodom, drevni narodi su dobro znali za ovaj događaj pa su ga pomno pratili i obilježavali kroz razne rituale koji su sa sobom uvijek nosili simboliku rađanja i umiranja. Ritual bi obično započinjao oko 21, a završavao bi se oko 25. decembra, što je otprilike toliko koliko traje prethodno spomenuto kretanje zemlje.
U drevnom Egiptu, zimski solsticijum slavio se 12 dana, kao odraz 12 djelova kalendara.
Sirijus je najsjanija zvijezda sazviježđa Veliki pas (Canis Major), koji prati Velikog Lovca ili Oriona. Veliki Pas predstavlja Izidu, Orion je Oziris, a Sirijus je Horus koji se nalazi u utrobi Velike majke. Dolaskom zime smatralo se da Oziris, otkupitelj grijehova koji ima karakteristike čovjeka i boga, umire i da se zatim ponovno rađa. Na dan umiranja Oziris bi simbolički bio pokopan, a na dan oživljenja sveštenici bi iz hrama iznosili dijete Horusa koje je predstavljalo novi život.
Zanimljiva je činjenica da su drevni narodi koji su živjeli na sjevernoj hemisferi božanstva vezana uz Sunce i svjetlo poštovali u decembru tokom zimskog solsticijuma, dok su na primjer Inke koje su živjele na južnoj hemisferi božanstva Sunca poštovali u junu tokom ljetnjeg solsticijuma, što zapravo potvrđuje da su zapravo pratili na koji način se kreće Sunce, odnosno Zemlja.
Zimski solsticijum se posebno poštovao na ovim prostorima kod Vinčanaca. Za Kelte je ovaj događaj predstavljao prirodnu Novu godinu, odnosno dan kada staro Sunce umre da bi oživjelo novo Sunce. Nordijski narodi također, su obilježavali ovo razdoblje, a nazivali su ga Yul, što znači „krug“. Kod severnoameričkih Indijanaca ovaj običaj se pak nazivao Chumash. Čak i danas mnogi narodi slave praznike koji vuku korenje ili neodoljivo podsjećaju na rituale slavljenja dolaska zime, a datumi obilježavanja se uvijek vrte oko zimskog solsticijuma.
Tako u Kini imamo Dong Zhi (dolazak zime), praznik povezan sa filozofijom Jina i Janga. Do trenutka kada Sunce tone smatra se da rastu sile negativne energije, a kada se Sunce podiže, rastu pozitivne sile. U Iranu praznik vezan uz zimski solsticijum nazivao se Shabe Yalda, a riječ je o prazniku koji vuče korenje još iz predislamskih vremena kada se vjerovalo da je u najdužoj noći rođen persijski bog Mitra, bog svetlosti i istine. U jevrejskoj tradiciji također, imamo praznik svjetla u decembru odnosno Hannuka, kada se svakog dana pali po jedna svijeća na sedmokrakom svijećnjaku.
Kod slovenskih naroda oko ovog datuma slavi se Božić, što aludira na proslavu malog Boga. Međutim, mnogi stručnjaci se slažu da je termin Božić zapravo slovensko naslijeđe te da se odnosi na slavljenje pojave malog Sunca. Dolaskom hrišćanstva u ovaj ritual uvrštena je priča o Isusu Hristu. Osim toga, riječ Badnjak najvjerojatnije dolazi od običaja paljenja drveta badnja, koje se palilo širom Europe kako bi se pojačala vatrena sila za dolazak takozvanog Novog Sunca. Vatra je u drevnim narodima oduvijek simbolizovala pročišćenje i snagu, a palila se u obliku kresiva.
Stari narodi imali su takozvanu snoliku svijest pa su na prirodu gledali kao na živo stvorenje koje je imalo svoju posebnu mistiku. Zima je prije svega predstavljala razdoblje kada se cijela priroda umiri i obnavlja. U tim tamnim i kratkim danima, kako se preporađa priroda tako se preporađamo i mi. Naše tijelo se obnavlja, a um postaje oštriji i čistiji. Zato zima predstavlja idealno razdoblje za meditaciju i inicijaciju i ostale tehnike samorazvoja, odnosno da se odmorite od sakupljenih iskustava, povučete se u sebe i skupite energiju za buduće životne izazove.
Zimski Solsticij je period kada možemo da rastemo brže, sigurnije, snažnije, jer su tada sa nama veoma jake duhovne sile, i mi možemo da se uskladimo sa njima. I sve, i svako ko se poravnava – i usaglasi sebe sa višim ritmom počinje da vibrira u jedinstvu sa tim ritmom.
tekst Igor Brusin
Image by Markus Distelrath from Pixabay
